Het cradle-to-cradle-principe

In het boek Cradle to cradle presenteren de Duitse chemicus Michael Braungart en de Amerikaanse architect William McDonough een revolutionaire nieuwe visie op productontwerp. Kern van die visie is de stelling: afval = voedsel.

Afval van één product kan de grondstof zijn voor een ander product. Cradle to cradle onderscheidt twee kringlopen waarin grondstoffen telkens opnieuw kunnen worden gebruikt: de biosfeer en de technosfeer.

Composteren of recyclen
In de biosfeer wordt gewerkt met organische grondstoffen, zoals hout of katoen. Producten in de biosfeer kunnen na hun werkzame leven worden gecomposteerd. Zo geven ze weer voeding aan nieuwe organische grondstoffen. Ontwerpen voor de biosfeer betekent: grondstoffen in het productieproces niet vervuilen met schadelijke chemicaliën. Alleen volledig organische grondstoffen kunnen veilig worden gecomposteerd.

In de technosfeer wordt gewerkt met niet-organische stoffen, zoals metaal en kunststof. Producten in de technosfeer kunnen, nadat ze zijn afgedankt, uit elkaar worden gehaald. Onderdelen kunnen worden omgesmolten en opnieuw gebruikt in andere producten. Ontwerpen voor de technosfeer houdt in: ervoor zorgen dat onderdelen die van verschillend materiaal zijn gemaakt, eenvoudig zijn te scheiden. Alleen dan kunnen ze op hoog niveau worden hergebruikt.

Niet ver genoeg
Cradle to cradle stelt zich teweer tegen de 'traditionele' milieubeweging. Die gaat volgens Braungart en McDonough niet ver genoeg, met haar streven om natuurlijke hulpbronnen zo efficiënt mogelijk te gebruiken. Minder consumeren, minder energie verbruiken, minder afval lozen - het zijn volgens Cradle to cradle geen echte oplossingen. Zoals Braungart zegt: “Als ik besluit om mijn dochter niet tien keer te slaan, maar vijf keer, doe ik dan iets goeds?”

De chemicus en de architect halen graag het voorbeeld van de kersenboom aan. Die produceert elk jaar talloze bloesems en kersen, met maar één enkel doel: dat een van die kersen op de grond valt, waar de pit ontkiemt, zodat een nieuwe kersenboom kan gaan groeien. De kersenboom produceert uitbundig, zelfs overdadig. Toch zal niemand hem van verspilling betichten. Waarom niet? Omdat ook de ‘niet-nuttige’ producten van de boom hun functie hebben. Bloesemblaadjes vallen op de grond, waar ze verteren en de bodem voeden, kersen worden gegeten door dieren en mensen. Een kersenboom produceert geen afval, maar verrijkt zijn hele omgeving, betogen Braungart en McDonough.

Eco-effectief in plaats van eco-efficiënt
Als ook de mens zo ontwierp, dan zou consumeren helemaal geen probleem meer zijn. Dat is de boodschap van Cradle to cradle. Als de mens erin slaagde om, net als de natuur, geen afval te produceren, dan zou het onzin zijn om te hameren op minder, zuiniger, efficiënter. Je zou kunnen kopen en weggooien zoveel als je wilt, zonder je schuldig te hoeven voelen over je gedrag. In plaats van eco-efficiënt zou de mens eco-effectief worden.

Braungart en McDonough realiseren zich dat het zo ver nog lang niet is. Ontwerp- en productieprocessen zijn niet van de ene op de andere dag te veranderen. Maar er zijn al veel stappen gezet. Zo ‘verbouwden’ de Duitser en de Amerikaan het terrein van de allereerste Ford-fabriek in Michigan van een troosteloos, vervuild stuk grond tot een complex zo schoon en groen, dat er kinderen zouden kunnen spelen. Met sportartikelenproducent Nike werkten ze aan recyclebare schoenen. En samen met de Duitse textielfabrikant Trigema ontwikkelden ze het eerste composteerbare T-shirt ter wereld.

Vijf stappen
Cradle to cradle onderscheidt vijf stappen op de weg naar eco-effectief productontwerp:

1. Gebruik geen stoffen meer waarvan vaststaat dat ze schadelijk zijn. Voorbeelden van zulke stoffen zijn PVC, cadmium, lood en kwik.

2. Probeer, in die gevallen waarin 100 procent zekerheid over de onschadelijkheid van een product of stof niet haalbaar is, in ieder geval zo zeker mogelijk te zijn. Kies dus voor hout met het FSC-keurmerk, ook al zegt dat keurmerk niet alles over de precieze omstandigheden op duurzaamheidsgebied in het bos waar dat hout vandaan komt.

3. Stel een ‘positieve lijst’ op, met stoffen waarvan bewezen is dat ze onschadelijk en veilig in het gebruik zijn.

4. Gebruik alleen nog producten of stoffen van de positieve lijst.

5. Vind het product opnieuw uit.

Naar een wereld zonder afval

Wiegtotwieg.nl is een website over duurzame producten. De titel is ontleend aan het boek Cradle to cradle. Daarin wordt een wereld zonder afval beschreven. Zo’n wereld is mogelijk als we maar slim ontwerpen! Meer lezen